6 بهمن 1393

مروری بر صنعت هوانوردی جهانی در سال 2013 / نشانه‌هایی از بازگشت به آسمان آفتابی

مولف: مدیریت سیستم   /  دسته: شماره 127   /  رتبه دهید:

مروری بر صنعت هوانوردی جهانی در سال 2013

نشانه‌هایی از بازگشت به آسمان آفتابی

ماهان هوشیار

 

ترابران- صنعت هوانوردی پس از حوادث یازدهم سپتامبر دوران کابوس‌واری را پشت سر گذاشت و در حال احیا خود بود که بحران اقتصادی جهان از راه رسید و بار دیگر این صنعت را که به سختی در تلاش بود به دوران موفق گذشته بازگردد، به زیان‌دهی کشید. با این حال بررسی‌ها نشان می‌دهد صنعت هوانوردی توانسته خود را از دام مشکلات اقتصادی نجات دهد و پس از زیان بی‌سابقه در سال 2008 که در سال 2009 نیز با شدت کمتر ادامه داشت، روند سودآوری این صنعت آغاز شده است.

آنچه در ادامه می‌آید مروری است بر وضعیت صنعت هوانوردی جهانی به روایت گزارش یاتا (انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی) که همه ساله بر اساس اطلاعات به دست آمده از خطوط هوایی تمامی کشورهای عضو منتشر می‌شود.

 

خطوط هوایی در سال 2013 به سود خالص پس از کسر مالیاتی معادل 6/10 میلیارد دلار دست پیدا کردند که نشان از سود 5/1 درصدی سرمایه‌گذاران در این صنعت است. سال 2013 چهارمین سال متوالی سوددهی صنعت هوانوردی در جهان بود و روند طی شده نشان می‌دهد صنعت هوانوردی در حال قدرت گرفتن مجدد است؛ چرا که در سال 2012 این صنعت 1/6 میارد دلار سود خالص پس از کسر مالیات داشت که معادل 9/0 درصد درآمد بود. به این ترتیب می‌توان گفت شرکت‌های هواپیمایی در سال گذشته میلادی از یک سو توانسته‌اند روند درآمدزایی خود را ارتقا دهند و از سوی دیگر از هزینه‌های خود بکاهند، هر چند برای برخی از آنها، این سودها تنها می‌تواند التیامی بر زخم‌های ناشی از بحران اقتصادی جهانی باشد.

این افزایش درآمد بیش از هر چیز ناشی از افزایش تقاضا برای خدمات صنعت هوانوری در بخش مسافر است، اما از سوی دیگر، بخشی از کاهش هزینه‌ها را می‌توان به کاهش قیمت سوخت مصرفی شرکت‌های هواپیمایی در سال 2013 (نسبت به سال پیش از آن) مربوط دانست؛ چرا که متوسط قیمت سوخت در سال گذشته میلادی معادل 125 دلار در هر بشکه بود که حدود 5 دلار کمتر از سال 2012 است. این مساله نشانگر اهمیت و وزن بالای قیمت سوخت در روند سودآوری این شرکت‌ها است.

در زمینه افزایش تقاضا برای خدمات حمل و نقل، می‌توان به دو شاخص FTK (تن در کیلومتر) برای حمل بار و RPK (درآمد در کیلومتر) برای حمل و نقل مسافر استناد کرد که در هر دو شاخص شاهد روند مثبت نسبی به دلیل احیای اقتصاد جهانی و افزایش رونق تجارت در سطح جهان هستیم. در سال گذشته میلادی، تولید ناخالص جهانی به طور متوسط رشد 2 درصدی را شاهد بوده و این مساله تاثیر مثبت خود را در بسیاری از بازارهای جهانی از جمله صنعت حمل و نقل هوایی نشان داده است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد تاثیر مثبت رشد GDP بر افزایش استفاده از خدمات صنعت هوانوردی در اقتصادهای نوظهور به مراتب بیش از اقتصادهای پیشرفته است. از سوی دیگر، در در بازارهای آفریقا و آسیا، افزایش رقابت و حضور رقبای جدید در صنعت حمل و نقل هوایی باعث شده شرکت‌ها به ناچار نرخ‌های خود را کاهش دهند. این مساله هر چند در ابتدا می‌تواند تهدیدی برای سودآوری این شرکت‌ها محسوب شود، اما به دلیل افزایش قابل ملاحظه تقاضا برای سفرهای هوایی در این دو قاره، روند درآمد شرکت‌ها از محل جابه‌جایی مسافر مثبت بوده است.

در سال گذشته میلادی، در مجموع بیش از 6/31 میلیون سفر هوایی برنامه‌ریزی‌شده انجام گرفته است که نسبت به مدت مشابه سال 2012 افزایش دو درصدی نشان می‌دهد. در سال 2013 همچنین با پیوستن بیش از 1400 فروند هواپیمای جدید به ناوگان هوایی شرکت‌های مختلف، شمار هواپیماهای آماده و در حال خدمت در این صنعت به 25 هزار و 310 فروند رسید و این در حالی است که در سال 2012 شمار این ناوگان در سطح جهانی 24 هزار و 613 فروند بود.

از میان هواپیماهای جدید وارد شده به ناوگان شرکت‌های هوایی، بخشی از آن صرف نوسازی و جایگزینی هواپیماهای قدیمی خطوط هوایی شده است. نکته قابل توجه در این میان، بهره‌گیری از هواپیماهای بزرگتر برای جایگزینی هواپیماهای از رده خارج است که در نهایت باعث شده شمار صندلی‌های ناوگان حمل و نقل هوایی به 4/3 میلیون دستگاه برسد که رشد 5 درصدی را نسبت به سال 2012 نشان می‌دهد. بهره‌گیری از هواپیماهای بزرگتر نشان از امید شرکت‌های هوایی به آینده این صنعت دارد.

بررسی ترافیک در مسیرهای هوایی

ارزیابی شاخص RPK (درآمد بر کیلومتر) در مسیرهای اصلی هوایی، نشان‌دهنده ادامه رشد در مسیرهای اصلی و به ویژه مسیرهای بین‌قاره‌ای است، هر چند روند این رشد، نسبت به سال 2012 کندتر شده است. خطوط هوایی توانسته‌اند در این مسیرها با مدیریت صحیح ظرفیت‌های خود، پاسخ مناسبی به تقاضای رو به افزایش در بازار بدهند و خرید هواپیماهای بزرگتر نیز دقیقا در همین راستا صورت گرفته است؛ ضمن آنکه مقاصد پروازی و تعداد پروازها در خطوط پرتقاضا نیز در سال گذشته به شکل محسوسی افزایش پیدا کرده است که این مساله در نهایت به افزایش درآمد شرکت‌ها از این خطوط منجر شده است.

در این میان البته مسیرهایی از جمله مسیر هوایی اروپا - آفریقا شاهد صفر شدن روند رو به رشد سال 2012 و حتی منفی شدن رشد بوده‌اند. بخشی از این موضوع به شرایط بی‌ثبات سیاسی در بعضی از اصلی‌ترین مقاصد سفر در آفریقا بازمی‌گردد که بیشتر آنها مقاصد گردشگری محبوب توریست‌های اروپایی در فصول تعطیلات بودند، ضمن آنکه رکود اقتصادی در اروپا هم به این مساله دامن زده است و هر چند اروپایی‌ها تلاش دارند دوران رکود را پشت سر بگذارند، اما شواهد نشان‌دهنده باقی ماندن اثرات منفی آن بر شمار تقاضای سفر هوایی از این قاره است، به گونه‌ای که در تمامی مسیرهای این قاره شاهد توقف روند صعودی و گاهی آغاز روند نزولی هستیم.

در عین حال، در منطقه آتلانتیک شمالی شاهد روند رشد سریع این شاخص هستیم، هر چند با توجه به پایین بودن نسبی شاخص RPK در این منطقه، چنین صعودی را نمی‌توان نشانه‌ای از موفقیت در این مسیر دانست؛ چرا که دلیل اصلی این روند رو به رشد، کاهش مشکلات اقتصادی آمریکا است.

مواجه با قیمت‌های بالای سوخت هواپیما

قیمت سوخت جت در سال 2013 به طور متوسط 5/124 دلار در هر بشکه بود و این در حالی است که متوسط سه ساله قیمت سوخت جت در سال منتهی به 2013 برابر با 127 دلار در هر بشکه و قیمت آن در سال 2012، نزدیک به 130 دلار بوده است. با این حال همچنان قیمت بالای سوخت جت یکی از مهمترین مشکلات صنایع هوایی است و هزینه بالایی را به شرکت‌های فعال در این صنعت تحمیل می‌کند. در سال گذشته صنایع نفتی آمریکا با افزایش عرضه سوخت جت به بازار باعث کاهش قیمت آن در جهان شدند، هر چند بررسی‌ها نشان می‌دهد سوخت جت همچنان به طور متوسط 31 درصد از هزینه‌های شرکت‌های هوایی را شامل می‌شود.

چشم‌انداز رشد اقتصادی در آمریکا و چین مثبت است؛ ضمن آنکه تحلیلگران انتظار دارند اروپا نیز به زودی از رکود خارج شود و در سال 2014 به دوران رونق بازگردد. مجموع این مسائل باعث شده که حتی با فرض عرضه بالای سوخت از سوی شرکت‌های نفتی، قیمت سوخت جت در بازارهای جهانی همچنان بالا باشد و به همین دلیل شرکت‌های هواپیمایی حداقل برای سال 2014 باید با هزینه‌های بالای سوخت کنار بیایند.

کسب رکورد در ضریب اشغال صندلی‌ها

ضریب اشغال صندلی خطوط هوایی در سال 2013 به رقم متوسط 80 درصد رسید که یک رکورد برای سال‌های اخیر محسوب می‌شود. این مساله بیش از هر چیز ناشی از افزایش تقاضا در بازارهای بزرگ است، ضمن آنکه شرکت‌های هواپیمایی نیز با مدیریت ظرفیت تلاش کرده‌اند با وجود بهره‌گیری از هواپیماهای بزرگتر، ضریب اشغال صندلی‌های خود را افزایش دهند.

البته در مقابل موفقت شرکت‌ها در بهره‌گیری بهینه از ظرفیت‌های خود در بخش مسافری، خدمات کارگو همچنان شاهد رکود است تا جایی که خطوط هوایی فعال در این بخش سال گذشته را تنها با بهره‌گیری از نیمی از ظرفیت خود گذراندند و در این میان افزایش ضریب اشغال در بخش مسافری باعث شده این ظرفیت خالی در بخش حمل بار بیش از پیش به چشم بیاید.

در سال گذشته میلادی، نرخ بهره‌گیری از تجهیزات در شرکت‌های هواپیمایی به شکل قابل ملاحظه‌ای بیشتر شده است و در این در حالی است که هواپیماهای جدید نیز به این صنعت اضافه شده‌اند که به طور طبیعی باید این نرخ را کاهش دهد، اما افزایش تقاضا در بخش مسافر باعث شده شرکت‌های هواپیمایی بتوانند امید بیشتری به بازگشت سرمایه خود داشته باشند.

ارتقای نقش درآمدهای جانبی در صنعت هوایی

درآمدهای جانبی صنعت هوانوردی در بخش حمل و نقل مسافر، نقش رو به رشدی در صنعت دارد. درآمدهای ناشی از خدمات ارزش افزوده در سال 2013 به مرز 42 میلیارد دلار رسید که رشدی قابل توجه را در مقایسه با رقم 36 میلیارد دلار در سال 2012 نشان می‌دهد و به این ترتیب سهم هر مسافر از این درآمد، رقمی در حدود 13 دلار بوده است.

به طور کلی نرخ بازگشت سرمایه این صنعت به 5/4 درصد در سال گذشته افزایش پیدا کرده است که هر چند در میان صنایع دیگر رقم چندان بالایی به شمار نمی‌رود و در مقام مقایسه با نرخ 7 تا 8 درصدی سرمایه‌گذاری در صنایع دیگر پایین است، اما افزایش جزیی در این نرخ به همراه افزایش تقاضا به ویژه در بخش حمل و نقل مسافر می‌تواند زمینه را برای سرمایه‌گذاری‌های بیشتر در این صنعت فراهم کند، به ویژه آنکه این نرخ در سال 2012 معادل 6/3 درصد بوده است.

چالش‌های بازار خدمات کارگو

همانگونه که پیش‌تر اشاره شد، در مقابل روند صعودی صنعت در بخش حمل مسافر، خدمات حمل بار در سال 2013 نسبت به سال پیش از آن، روندی ثابت را دنبال کرد و همچنان ظرفیت‌های خالی در این بخش به چشم می‌خورد. صنعت هواپیمایی سال گذشته را در حالی طی کرد که نرخ اشغال فضای بار هواپیماها به طور متوسط 3/45 درصد بود که نرخ پایینی برای این صنعت به شمار می‌رود. البته در این میان صنعت خدمات باری هوایی شاهد رشد اندک شاخص FTK (تن در کیلومتر) بود، اما رشد 2 درصدی این شاخص تنها در نیمه دوم سال و پس از یک دوره رکود به دست آمد.

ثبات نسبی خدمات کارگو در سال 2013 در حالی رخ می‌دهد که بررسی بلندمدت این صنعت حاکی از روندی نزولی است، مساله‌ای که بدون شک نمی‌تواند نظر سرمایه‌گذاران جدید را به این بخش از خدمات هوایی جلب کند. آسیا یکی از اصلی‌ترین دلایل روند نزولی خدمات کارگو در سال‌های اخیر است و این مساله در سال 2013 نیز ادامه داشته است. برخلاف روند صعودی تقاضا برای سفرهای هوایی در این قاره، روند تقاضا برای خدمات کارگو نزولی است و این مساله به ویژه در بازار هند به عنوان یکی از اصلی‌ترین بازارهای این گونه خدمات در قاره کهن، بیشتر به چشم می‌آید، جایی که تحویل هواپیماهای جدید هم به کاهش نرخ بازدهی خدمات کارگو دامن زده است.

یکی دیگر از دلایل کاهش تقاضا برای خدمات کارگو را باید در عرضه نسل جدید هواپیماها به خطوط هوایی مسافری دانست. هواپیماهای جدید بزرگتر هستند و می‌توانند فضای بار بیشتری را در اختیار خطوط هوایی و در نتیجه مسافرین قرار دهند و این مساله باعث زمینگیر شدن بخشی از ناوگان حمل و نقل بار هوایی شده است.

بررسی مقایسه‌ای روند حمل و نقل هوایی کالاها و حجم تجارت جهانی نشان می‌دهد در سال‌های اخیر وابستگی میان این دو شاخص تا حد زیادی نسبت به قبل ضعیف شده است و دیگر نمی‌توان با اطمینان از افزایش حجم تجارت جهانی (که ناشی از رونق اقتصادی در اقتصادهای بزرگ است) در انتظار افزایش تقاضا برای خدمات کارگو بود. یکی از اصلی‌ترین علل این مساله، از دست دادن بخشی از مزیت‌های حمل و نقل هوایی بار در مقایسه با سایر روش‌های حمل و نقل و به ویژه حمل و نقل زمینی است. البته در زمینه کالاهای مهم و حساس هنوز هم خدمات حمل و نقل هوایی بخش قابل ملاحظه‌ای از بازار را در اختیار دارد، اما در مورد کالاهای سطح پایین‌تر، خدمات‌گیرندگان به سمت روش‌های ارزان‌تری روی آورده‌اند که هر چند در مقایسه با کارگو زمان بیشتری را برای حمل نیاز دارند، اما می‌توانند به خوبی این زمان انتظار را با هزینه کمتر جبران کنند. به هر حال، ارزش بارهای هوایی جابه‌جا شده در سال 2013 به 6/6 تریلیون دلار رسید و در مجموع نزدیک به 50 هزار تن بار از طریق هواپیماها در سراسر جهان جابه‌جا شد.

***

زیرنویس نمودارها:

1. روند سود خالص صنعت هوانوردی

2. حجم ترافیک سالیانه و حاشیه سود صنعت هوانوردی

3. بررسی مقایسه‌ای شاخص RPK در مسیرهای اصلی بین‌قاره‌ای و درون‌قاره‌ای جهان

4. بررسی روند قیمت سوخت (دلار در هر گالن)

5. شاخص ضریب اشغال در بخش حمل مسافر و خدمات کارگو

6. سود حاصل از هر مسافر و بازگشت سرمایه

7. روند مقایسه‌ای شمار پروازهای کارگو و ارزش بارهای حمل شده

8. حجم خدمات کارگو در مقایسه با حجم تجارت جهانی

تعداد مشاهده (1275)       نظرات (0)

نظرات کاربران درباره خبر "مروری بر صنعت هوانوردی جهانی در سال 2013 / نشانه‌هایی از بازگشت به آسمان آفتابی"


نظرتان را بیان کنید

نام:
پست الکترونیکی:
نظر:
کد بالا را در محل مربوطه وارد نمایید