4 بهمن 1392

حاشیه‌نگاری‌هایی بر کنفرانس بین‌المللی صنعت خودرو / معجزه‌ای در کار نیست

مولف: مدیریت سیستم   /  دسته: شماره 120   /  رتبه دهید:

حاشیه‌نگاری‌هایی بر کنفرانس بین‌المللی صنعت خودرو

معجزه‌ای در کار نیست

بابک وفایی

 

تربران- کنفرانس بین‌المللی صنعت خودرو ایران سرانجام برگزار شد؛ با مهمانانی که آمدند و البته بسیاری دیگر که نیامدند. سخنرانان ایرانی از شرکای سابق گله کردند و البته تلویحا گفتند آماده همکاری دوباره و البته با شرایط جدید هستند. خارجی‌ها هم از توانمندی خود گفتند و البته هیچ اشاره مستقیمی به حضور دوباره در بازار ایران نکردند.

گفته‌ها و ناگفته‌های این کنفرانس در روزهای پس از آن بارها در رسانه‌ها بازتاب داشت، اما با فروکش کردن گرد و خاک برپایی آن، شاید اکنون فرصت مناسبی برای نگاه دوباره به کنفرانسی باشد که قصد داشت پیوند دوباره میان صنعت خودروسازی ایران و شرکای خارجی را برقرار کند، اما شواهد نشان می‌دهد چندان موفقیتی در این مسیر به دست نیامده و مسیر آشتی دوباره، شاید از گذرگاه رفع مشکلات صنعت خودرو بگذرد.

 

آسمان صنعت خودروسازی ایران این روزها ابری‌تر از همیشه است. تولید همچنان پایین است و مشکلات نقدینگی پا بر جا. خنده‌دار‌تر آنکه هنوز هم قیمت بسیاری از خودرو‌ها مشخص نشده تا در این آشفته بازار، مشتریان چشم انتظار خودرو باشند و خودروسازان چشم انتظار مشتری. در چنین ایامی، ایده دعوت از بزرگان صنعت خودرو جهان برای حضور در بازار ایران، شاید آخرین راه‌حلی باشد که به ذهن برسد، اما تصمیم‌گیرندگان صنعت خودرو تصمیم گرفتند به سراغ آخرین راه‌حل بروند و از بزرگان خودروسازی و قطعه‌سازی جهان برای سفر به ایران دعوت کنند تا با توانمندی‌های صنعت خودروسازی کشور آشنا شوند!.

هدفی که چندان جدی نبود

برگزارکنندگان کنفرانس، هدف نهایی آن را معرفی توانمندی‌های صنعت خودروسازی ایران به شرکت‌های خارجی عنوان کرده بودند، هدفی که البته از همان آغاز مورد پرسش بود. بازار خودروی ایران و توانمندی‌های صنعت خودروسازی کشورمان، پدیده‌ای جدید و ناشناخته نیست که نیاز به معرفی به شرکت‌های خارجی داشته باشد. فراموش نکنیم ایران همان کشوری است که روزگاری بعد از فرانسه، بزرگترین بازار محصولات پژو در جهان بود و در بخش خودروهای سنگین نیز دومین بازار محصولات ولوو محسوب می‌شد. بازار خودروی کشورمان همان بازاری است که با رشدی پیوسته در یک دهه اخیر به تولید سالیانه 6/1 میلیون دستگاه خودرو دست یافته است و چنین بازاری نمی‌تواند ناشناخته باشد.

از سوی دیگر با نیم‌نگاهی به لیست مهمانان اروپایی حاضر در جمع، نام‌های آشنایی از جمله رنو، پژو و ولوو برمی‌خوریم، شرکت‌هایی که سال‌ها سابقه همکاری با کشورمان و حضور در بازار خودروی‌های سبک و سنگین ایران را دارند و بدون تردید به خوبی از پتانسیل‌های بازار خودروی کشور آگاه هستند و با این دیدگاه نیز دعوت از آنها (و البته بسیاری دیگر از شرکت‌های دیگر حاضر در کنفرانس که پیش‌تر در بازار خودروی ایران حضور داشته‌اند) را نمی‌توان در راستای شناساندن توانایی‌های بازار خودروی کشور ارزیابی کرد.

برگزارکنندگان این کنفرانس، بیش از هر چیز به دنبال ایجاد فضایی مثبت در اطراف صنعت خودروسازی کشور بودند تا نشان دهند صنعت خودروسازی ایران هنوز زنده است و البته به شرکای پیشین خود که در روزهای سخت تحریم، پشت صنعت خودروسازی ایران را خالی کردند، یادآور شوند که بسیاری هستند تا جای خالی آنها را پر کنند و بهتر است در تعامل دوباره با ایران، شرایط جدید را در نظر بگیرند. با این دیدگاه می‌توان برگزاری این کنفرانس را موفقیت‌آمیز دانست، موفقیتی که البته در شرایط فعلی درد چندانی از صنعت خودروسازی کشورمان درمان نمی‌کند.

مشکل صنعت خودروسازی کشورمان بسیار پیش از تحریم‌های مستقیم صنعت خودروسازی آغاز شد و خودروسازی، بیشتر از تحریم‌های خارجی، از سوء‌مدیریت و مشکلات داخلی ضربه خورده است؛ تا جایی که حتی مدیران رده‌بالای این صنعت نیز تنها 30 درصد مشکلات را ناشی از تحریم‌ها می‌دانند. حضور یا عدم حضور شرکای خارجی (هر چند در حال حاضر هنوز هم تردیدهایی درباره بازگشت آنها وجود دارد) تنها می‌تواند بخش کوچکی از مشکلات بی‌پایان صنعت خودروی ایران را حل کند. فراتر از آن باید پذیرفت، حتی اگر شرکای قدیم و جدید خودروسازی کشور، بازگشت به بازار ایران را بپذیرند، این بار با شرایط و مشکلاتی بسیار پیچیده‌تر از دو سال قبل روبه‌رو خواهند شد. دعوت از خودروسازان بین‌المللی برای حضور در ایران، آن هم در شرایطی که صاحبخانه آماده پذیرایی نیست، نه تنها دردی را دوا نمی‌کند، که اندک اعتبار باقی مانده صنعت خودروی ایران را نیز بر باد خواهد داد و خودروسازان بین‌المللی را از ایران دورتر خواهد کرد.

کنفرانس بین‌المللی با کارکرد داخلی

در میان اهداف مختلف برگزاری این کنفرانس، نباید از کارکردهای پیدا و پنهان داخلی آن چشم‌پوشی کرد؛ اهدافی که با پوشش رسانه‌ای گسترده پیش و پس از کنفرانس کامل شد.

نعمت‌زاده، وزیر صنعت، معدن و تجارت در حالی سه ماه پیش از برگزاری این کنفرانس، وزارتخانه را تحویل گرفت که صنعت کشور به طور عام و صنعت خودروسازی به طور خاص با انبوه مشکلات مواجه بود و هر روز خبرهای ناخوشایندی از ورشکستکی واحدهای صنعتی به گوش می‌رسید. در کنار این، صنعت خودروسازی با موجی از انتقادات داخلی در پی افزایش ناگهانی قیمت‌ها و کمبود عرضه خودرو در بازار مواجه بود؛ ضمن آنکه بسیاری از خریداران و کارشناسان، تصمیمات ناسنجیده دولت پیشین را عامل این وضعیت می‌دانستند و از دولت جدید انتظار داشتند به این وضعیت آشفته سر و سامان دهد.

نعمت‌زاده و تیم تحت رهبری‌اش در چنین شرایطی راهبری تولید خودرو در کشور را به دست گرفتند، اما از همان آغاز مشخص بود مشکلات بسیار بزرگتر از آن است که بتوان در مدتی 100 روزه و حتی بیشتر، انتظار رفع آنها را داشت. از یک سو صنعت خودروسازی کشور پس از آسیب دیدن از تحریم‌های نظام مالی کشور، این بار به طور مستقیم تحت تحریم قرار گرفته بود و معدود شرکای باقیمانده برای صنعت کشور نیز از همکاری شانه خالی کرده بودند و از سوی دیگر محدودیت‌های مالی و کمبود نقدینگی به خودروسازان فشار می‌آورد. مشخص بود هیچ راه‌حل عاجلی برای رفع این مشکلات وجود ندارد، اما فشار افکار عمومی بسیار بیش از آن بود که بتواند چنین پاسخی را از دولت بپذیرد.

براساس شنیده‌ها، مدیران بخش خودرویی وزارتخانه، برای حل مشکلات صنعت خودرو به شدت از سوی نعمت‌زاده تحت فشار بودند و احتمالا در همین میانه بود که ایده اولیه برگزاری کنفرانس مطرح شد، کنفرانسی که در آن با دعوت از شرکت‌های خودروساز و قطعه‌ساز خارجی (با تاکید بیشتر بر کمیت شرکت‌کنندگان) می‌شد نوید روزهای خوب در آینده را داد و البته به مشتری‌ها نشان داد که خارجی‌ها برای ورود به بازار کشورمان سر و دست می‌شکنند؛ و به این ترتیب حداقل برای مدتی، از فشار رو به تزاید افکار عمومی کاست.

قطعا برگزارکنندگان این همایش بهتر از همه می‌دانند چنین برنامه‌هایی تنها گامی بسیار کوچک برای بازگرداندن شرکای سابق به بازار ایران است، اما بازتاب رسانه‌ای گسترده آن، حداقل توانست برای چند روز، خریداران خودرو در بازار ایران را سرگرم کند. انبوه گمانه‌زنی‌ها در مورد شرکت‌کنندگان این همایش که معمولا هم با سکوت برگزارکنندگان همراه بود، نشانه‌ای دیگر از سرگرم شدن بازار به اخبار حاشیه‌ای صنعتی است که اصل اخبارش چیزی برای امیدواری ندارد.

ایران و شرکای متعدد؛ سرگردانی میان الگوی کره و ترکیه

دعوت گسترده از خودروسازان جهانی برای شرکت در این کنفرانس، هر چند در نهایت بیش از هر چیز به حضور پررنگ خودروسازان چینی و البته شرکای سابق و فعلی فرانسوی در همایش ختم شد، اما حتی اگر بتوان آن گونه که برگزارکنندگان همایش اعلام کرده‌اند آن را با هدف شناساندن توانمندی‌های صنعت و بازار خودروی ایران تعبیر کرد، بار دیگر نه نشانی از موفقیت صنعت خودروی ایران که بیش از پیش نشانه‌ای از سرگردانی این صنعت است. صنعت خودروسازی ایران با سابقه‌ای بیش از نیم قرن و با داعیه تولید خودروی ملی و اهداف صادراتی بلند، اکنون در جایگاهی قرار گرفته است که حضور نمایندگانی از شرکت‌های چینی و هندی را نشانه‌ای از موفقیت خود می‌داند، شرکت‌هایی که گاهی سابقه حضورشان در صنعت خودروسازی حتی به دو دهه نیز نمی‌رسد. اما این تنها یک روی سکه است، سکه‌ای که روی دیگرش نشان از بی‌برنامگی و سردرگمی تصمیم‌گیرندگان صنعت خودروسازی کشور میان الگوی ترکیه مونتاژکار و کره خودروساز است.

اگر فرض را بر موفقیت برگزارکنندگان سمینار در جلب نظر شرکت‌های خارجی به صنعت خودروسازی ایران بگذاریم (البته اگر بتوان چینی‌ها را شرکت‌های قابل‌توجه بین‌المللی دانست) این شرکت‌ها در ادامه مسیر حضور خود در ایران، به احتمال فراوان راه شراکت با دو خودروساز بزرگ کشور را در پیش خواهند گرفت؛ چرا که از یک سو بخش خصوصی در صنعت خودروسازی ایران جایگاه بسیار نازلی دارد و از سوی دیگر ایجاد تاسیسات تولید به صورت مستقل از سوی یک شرکت خارجی در ایران، امری بسیار دور از ذهن است.

با چنین پیش فرض‌هایی، حضور شرکای جدید به معنی افزوده شدن بر شمار شرکای ایران خودرو و سایپا است، دو شرکتی که از یک سو بر طبل تولید خودروهای ملی می‌کوبند و از سوی دیگر به دنبال جذب شرکای جدید هستند. تنوع شرکا هر چند قدرت چانه‌زنی برای دو شرکت را در مقابل شرکای فعلی بالا می‌برد، اما باید پذیرفت تنوع محصولات موجود در خطوط تولیدی، آن هم در شرایطی که این محصولات از پلتفرم‌های مختلف بهره می‌برند و تولیدکنندگانشان فرهنگ‌های کاری متفاوتی دارند، در نهایت نمی‌تواند چندان راهگشا باشد و البته کاملا از «خودروساز بودن» یعنی آنچه صنعت خودروسازی کشور سال‌ها به دنبال آن بوده، دور است.

تعدد شرکا به معنی عدم تعمیق روابط با هر یک از آنها است، امری که در ادامه به پاشنه آشیل صنعت خودروسازی کشور تبدیل می‌شود؛ اما محدود کردن شرکا و عمق بخشی به رابطه با آنها است که می‌تواند خودروسازی کشورمان را به جریان جهانی تولید خودرو متصل کند، مسیری که قطعا از همکاری با "ماهیندرای" هند و "هایما" چین نمی‌گذرد. شرکت‌هایی از این دست هر چند در تلاش برای حضور در بازارهای جهانی هستند، اما در این مسیر راه آزمون و خطا را در پیش گرفته‌اند؛ امری که پیش‌تر در مورد عرضه وانت‌های ارزان‌قیمت ماهیندرا در آمریکا شاهد آن بودیم؛ به گونه‌ای که در نهایت توزیع‌کننده این خودروها در آمریکا به دلیل تعلل طرف هندی در کسب تاییدیه‌های لازم، تهدید به شکایت از ماهیندرا کرد. صنعت خودروسازی ایران اما دیگر زمانی برای چنین آزمون و خطاهایی ندارد و شاید بهتر باشد در شرایط فعلی به دنبال شریکی کارآزموده‌تر باشد.

صنعت خودروسازی کشورمان این روزها در حالی به دنبال نشان دادن توانایی‌های خود به شرکت‌های دسته‌چندم خودروسازی است که در روزگاری نه چندان دور، شرکایی چون دایملر، پژو، کیا، نیسان و البته رنو داشته و شاید بازگرداندن و حفظ این شرکا را بتوان گامی اصولی‌تر دانست، اما فراتر از آن نیاز به تدوین دوباره و این بار واقع‌بینانه استراتژی صنعت خودروی کشور است تا مشخص شود در نهایت ایران می‌خواهد قطب صنعت «خودروسازی منطقه» باشد و یا پایگاهی برای «مونتاژ» خودروی شرکت‌های بزرگ؛ راه‌هایی که اولی می‌تواند ایران را به کشوری چون کره تبدیل کند و دومی می‌تواند جایگاهی همچون ترکیه برای ایران به ارمغان بیاورد.

حد میانه در این میان وجود ندارد و روس‌ها احتمالا بهتر از سایرین، نبود این حد میانه را درک می‌کنند؛ چرا که پس از سال‌ها حرکت در میان این دو طیف، این روزها پذیرفته‌اند که در بازارهای بین‌المللی نمی‌توانند جایگاه «خودروساز» را داشته باشند و از همین رو درهای کشور را برای حضور خودروسازان بین‌اللملی باز کرده‌اند تا به «مونتاژ کار» شرکت های جهانی تبدیل شوند و کار را تا جایی پیش برده‌اند که حتی سهام AvtoVAZ را -که با محصولات لادا، داعیه‌دار فتح بازارهای اروپا بود - به رنو فروختند تا از کنار مشارکت با این شرکت بتوانند سری در میان رقبای قدر اروپایی و آسیایی خود درآوردند. شاید وقت آن باشد که صنعت خودروسازی کشور ما هم مسیر درست خود را انتخاب کند و به دور از شعار «خودروی ملی» راه مشارکت با شرکای سرآمد بین‌المللی را در پیش بگیرد، راهی که هر چند ممکن است دشواری‌های خاص خود را داشته باشد، اما سرانجامی مشخص دارد و در مقابل آن، همکاری با شرکای ناشناخته تنها مسکنی بر درد مزمن صنعت خودروسازی ایران است.

هیاهوی بسیار برای هیچ

برگزاری نخستین کنفرانس بین‌المللی صنعت خودروی ایران، از همان آغاز با پوشش گسترده رسانه‌ای همراه بود و برگزارکنندگان چنان در مورد آن صحبت می‌کردند که گویی پس از برگزاری این همایش، معجزه‌ای در صنعت خودروسازی کشور رخ خواهد داد. آش آنقدر شور شده بود که حتی از گوشه و کنار شنیده می‌شد در حاشیه این همایش، قراردادهایی نیز میان طرف‌های ایرانی و شرکای خارجی امضا خواهد شد، امری که البته از آغاز بیشتر به یک شوخی می‌مانست تا یک پیش‌بینی و البته بعدها جسته و گریخته هم تکذیب شد. به هر حال پس از برگزاری این کنفرانس، همانگونه که پیش‌بینی می‌شد هیچ معجزه‌ای در صنعت خودروسازی ایران رخ نداد تا مشخص شود این کنفرانس و کنفرانس‌ها و همایش‌هایی از این دست نمی‌تواند مشکلات صنعت خودروسازی کشور را حل کند، صنعتی که بسیار بیش از تحریم‌های بین‌المللی از مشکلات داخلی رنج می‌برد و تا برطرف نشدن آنها نمی‌توان از کنفرانسی یک روزه، انتظار زیادی داشت.

بازار خودرو البته امیدوارانه این کنفرانس را رصد می‌کرد و همه منتظر خبرهای خوش از زبان سخنرانان بودند و کار تا جایی پیش رفت که بسیاری در بازار، خبر از ارزان شدن خودرو در روزهای پیش رو می‌دادند، اما پس از پایان کنفرانس همه امیدهای بازار (که البته از آغاز هم بر بنیان درستی بنا نشده بود) به یاس بدل گشت؛ چرا که نه سخنرانان خبر خوبی برای بازار داشتند و نه اتفاقی مثبت برای خریداران خودرو افتاد. نعمت‌بخش، دبیر انجمن خودروسازان هم یک هفته پس از کنفرانس، در گفتگویی آب پاکی را روی دست چشم انتظاران کاهش قیمت ریخت و اعلام کرد خریدان فکر ارزانی خودرو را از سر دور کنند. وی گفت:« با کاهش تحریم‌ها، تنها از هزینه‌هایی که بابت دور زدن تحریم‌ها تحمیل می‌شد کاسته می‌شود، وگرنه بدون حمایت دولت و پرداخت تسهیلات به خودرو‌سازان که در حدود دو سال است که دولت قول داده آنها را بپردازد، بعید می‌دانم تأثیر چندانی بر رونق و رشد خودرو‌سازان بگذارد.»

صنعت خودروی کشور آنقدر در گرداب مشکلات مالی و مدیریتی و البته فقدان استراتژی غرق شده که برگزاری این کنفرانس حتی اگر مهمانانش چند برابر هم می‌شدند نمی‌توانست معجزه‌ای را برای آن رقم بزند و در چنین شرایطی مشخص نیست ایده برگزاری آن در سال آینده، چگونه به ذهن برگزارکنندگان رسیده است.

 

تعداد مشاهده (391)       نظرات (0)

نظرات کاربران درباره خبر "حاشیه‌نگاری‌هایی بر کنفرانس بین‌المللی صنعت خودرو / معجزه‌ای در کار نیست"


نظرتان را بیان کنید

نام:
پست الکترونیکی:
نظر:
کد بالا را در محل مربوطه وارد نمایید